In de Week van de Mediawijsheid praten veel klassen over schermtijd. Dat gesprek wordt sterker als leerlingen ook ervaren dat digitale vaardigheden niet altijd een scherm nodig hebben. Met een Ozobot, een paar stiften en wit papier programmeren ze een robot helemaal schermvrij. Hieronder lees je wat de week inhoudt, hoe je hem met programmeren invult en welke lessen je direct kunt gebruiken.
Wanneer is de Week van de Mediawijsheid 2026 en wat is het thema?
De Week van de Mediawijsheid 2026 is van vrijdag 6 tot en met vrijdag 13 november 2026. Het thema is gezond schermgebruik, en volgens Netwerk Mediawijsheid is 2026 het derde en laatste jaar met dit thema (Netwerk Mediawijsheid). De campagne legt dit jaar de nadruk op zelf doen, met als boodschap dat je zelf bepaalt hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet (Mediawijsheid.nl).
Voor het basisonderwijs is MediaMasters het bekendste onderdeel: een gratis serious game over de kansen en gevaren van (digitale) media voor groep 5/6, groep 7/8 en het gespecialiseerd onderwijs. De landelijke competitie loopt van 5 tot en met 13 november 2026 (MediaMasters). Een schermvrije programmeerles is daar een goede aanvulling op: MediaMasters gaat over media, jouw les laat zien hoe digitale technologie werkt.
Waarom past schermvrij programmeren bij gezond schermgebruik?
Gezond schermgebruik betekent niet dat digitale vaardigheden moeten wachten. Programmeren draait om denken: een probleem opdelen, een reeks stappen bedenken (een algoritme), testen en verbeteren. Dat kan prima op papier. Een Ozobot Bit+ of Evo volgt een zwarte lijn en leest korte reeksen van rood, groen en blauw als opdrachten, bijvoorbeeld “sneller rijden” of “linksaf bij de volgende kruising”. De leerling tekent de code, de robot voert hem uit en het resultaat is direct te zien.
Zo ervaren leerlingen dat zij de technologie besturen, en niet andersom. Dat sluit mooi aan bij de campagneboodschap: jij bepaalt wat je met technologie doet. Na afloop kun je die ervaring gebruiken voor een gesprek over schermtijd (zie de gespreksvragen verderop).
Wat heb je nodig voor een schermvrije programmeerles?
| Materiaal | Waarvoor | Tip |
|---|---|---|
| Ozobot Bit+ of Evo (1 per 2–3 leerlingen) | Volgt de lijn en leest kleurcodes | Ari leest dezelfde kleurcodes, maar heeft een scherm en meer ruimte tussen lijnen nodig |
| Ozobot-stiften in zwart, rood, groen en blauw | Lijnen en kleurcodes tekenen | De platte kant van de beitelpunt geeft de juiste lijndikte van ongeveer 5 mm |
| Wit, niet-glanzend printpapier | Ondergrond | Gekleurd papier, karton en fotopapier werken niet goed |
| Kleurcodestickers (optioneel) | Codes snel en precies plakken | Handig voor de onderbouw, omdat precies tekenen lastig is |
| Een zwarte cirkel iets groter dan de robot | Kalibreren voor de les | Kalibreer opnieuw als je van ondergrond wisselt |
De richtlijnen voor lijnen en kleuren komen uit de officiële kleurcodegids van Ozobot (Ozobot Evo Color Code Guide). Hoe je een route tekent die altijd werkt, lees je in Lijnen tekenen voor Ozobot. Welke code wat doet, staat in Ozobot-kleurcodes: alle codes op een rij.
Drie schermvrije activiteiten voor de Week van de Mediawijsheid
Elke activiteit duurt 30 tot 45 minuten en eindigt met een kort gesprek. Je kunt ze in één week achter elkaar doen of per bouw kiezen.
Groep 1–2: de robot volgt jouw lijn
Teken samen met de klas een lange, rustige lijn op een groot vel papier: rechte stukken, ruime bochten en geen scherpe punten. Laat de kinderen voorspellen waar de robot naartoe rijdt en zet hem dan op de lijn. Daarna mag elk groepje een eigen stuk route aan de lijn vastmaken. Zo leren kleuters dat de robot precies doet wat de lijn “zegt”: invoer en uitvoer, zonder dat er een scherm aan te pas komt.
Wil je verder? Laat de kinderen eerst kennismaken met de robot zelf in de les Kennismaken met Ozobot: leer Evo kennen (groep 1–8, 30 minuten). Ook daarin gaat het om kijken, aanwijzen en benoemen.
Gespreksvraag: “De robot doet alleen wat de lijn zegt. Wie bepaalt wat jij doet als je speelt?”
Groep 3–5: de grote OzoRace
In de les De grote OzoRace (groep 2–7, 45 minuten) onderzoeken groepjes eerst geheime kleurcodes op een leeg vel: welke code maakt de robot sneller, welke langzamer, welke laat hem omkeren? Daarna tekenen ze op papier van een rol een even lange racebaan en kiezen ze de codes waarmee hun robot het snelst bij de finish is. Leerlingen testen, zien wat er misgaat en verbeteren hun baan. Dat is precies de cyclus van programmeren.
Voor jonge groepen die nog niet met de codes hebben gewerkt, is Kennismaken met kleurcodes 01: Basistraining (vanaf groep 2) een goede eerste les.
Gespreksvraag: “Jullie robot ging soms te snel en raakte dan de weg kwijt. Wanneer gaat het bij jou ’te snel’ met filmpjes of spelletjes?”
Groep 6–8: de schermtijd-timer
Neem de timercodes als vertrekpunt voor een gesprek over tijd. In de les Kennismaken met kleurcodes 06: Timers (groep 4–8, 45 minuten) programmeren leerlingen met de code timer aan dat de robot nog 30 seconden rijdt en daarna stopt, en met pauze dat hij steeds 3 seconden stilstaat. Ze onderzoeken hoeveel rondes de robot in 30 seconden haalt op lage snelheid, op turbo en met pauzes ertussen.
Maak er voor de Week van de Mediawijsheid een “schermtijd-route” van: de route is een schooldag, elke pauzecode is een moment zonder scherm, en de timer staat voor de tijd die je jezelf geeft. Laat groepjes hun route aan elkaar uitleggen. Combineer dit in groep 5–8 met een ronde MediaMasters.
Gespreksvraag: “Jullie robot stopte na 30 seconden omdat jullie dat zo hadden geprogrammeerd. Welke afspraak maak jij met jezelf over schermtijd?”
Overzicht: welke activiteit past bij welke groep?
| Groep | Activiteit | Kleurcodes | Les op de lessensite | Duur |
|---|---|---|---|---|
| 1–2 | Robot volgt jouw lijn | Geen (alleen lijnen) | Leer Evo kennen | 30 min |
| 2–4 | Eerste kennismaking met codes | Snelheid, richting | Kennismaken met kleurcodes 01: Basistraining | 45 min |
| 3–5 | De grote OzoRace | Snelheid, omkeren | De grote OzoRace | 45 min |
| 6–8 | De schermtijd-timer | Timer aan, pauze, snelheid | Kennismaken met kleurcodes 06: Timers | 45 min |
Alle lessen zijn gratis te downloaden als pdf met een leerkrachtdeel, een leerlingdeel en werkkaarten. Zoek je meer? Op de lessensite kun je filteren op de methode kleurcodes.
Gespreksvragen over schermtijd na de les
Een programmeerles zonder scherm is een goede opstap naar een eerlijk gesprek. Kies een of twee vragen die bij je groep passen:
- Wat vond je leuker: de robot programmeren op papier of een spel op een scherm? Waarom?
- De robot doet precies wat jij tekent. Doet een app of game ook precies wat jij wilt, of wil de app iets van jou?
- Wanneer merk je dat je te lang naar een scherm kijkt? Wat doe je dan?
- Welke “pauzecode” zou jij in je eigen dag willen tekenen?
- Wat kun je met technologie maken in plaats van alleen bekijken?
Hoe past dit bij de doelen voor digitale geletterdheid?
Programmeren hoort bij de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid. In de definitieve conceptkerndoelen (SLO, juli 2025) valt het onder kerndoel 23 De leerling creëert digitale producten, met programmeren als onderdeel: een algoritme ontwerpen, herhaling en controlestructuren gebruiken, testen en bijstellen (definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid). Let op: die kerndoelen zijn nog niet wettelijk vastgesteld. De Eerste Kamer nam op 2 juni 2026 de wet aan die het mogelijk maakt ze bij algemene maatregel van bestuur vast te leggen (Eerste Kamer). Die maatregel is nog in voorbereiding. Het streven is invoering vanaf 1 augustus 2027 en uiterlijk in 2031 werken alle scholen ermee (Kennisnet).
Een schermvrije kleurcodeles is dus een laagdrempelige manier om nu al aan programmeren te werken, en tegelijk aan te sluiten bij het thema van de Week van de Mediawijsheid.
Veelgestelde vragen
Wanneer is de Week van de Mediawijsheid 2026?
Van vrijdag 6 tot en met vrijdag 13 november 2026. Het thema is gezond schermgebruik, voor het derde en laatste jaar. De landelijke MediaMasters-competitie loopt van 5 tot en met 13 november 2026.
Moet ik me aanmelden om mee te doen?
Voor MediaMasters maak je een klas aan op mediamasters.nl. De programmeeractiviteiten in dit artikel kun je zonder aanmelding doen: de lessen op de lessensite zijn gratis te downloaden.
Heb ik voor deze activiteiten een tablet of computer nodig?
Nee. Ozobot Bit+ en Evo lezen lijnen en kleurcodes die je met stiften op papier tekent of met stickers plakt. Je hebt alleen de robot, de vier Ozobot-stiften en wit papier nodig. Een printer is handig voor de werkkaarten.
Werken deze activiteiten ook met Ozobot Ari?
Ja, Ari leest dezelfde kleurcodes. Ari heeft wel een eigen scherm en heeft volgens de kleurcodegids van Ozobot meer ruimte nodig: houd minstens 38 mm tussen evenwijdige lijnen aan in plaats van 25 mm.
Kan ik de activiteiten na 13 november ook gebruiken?
Zeker. De lessen passen het hele schooljaar, bijvoorbeeld bij een project over techniek of digitale geletterdheid. Alleen de koppeling met het campagnethema hoort specifiek bij de Week van de Mediawijsheid.
Bronnen
- https://netwerkmediawijsheid.nl/week-van-de-mediawijsheid/
- https://www.mediawijsheid.nl/weekvandemediawijsheid-2026/
- https://www.mediamasters.nl/
- https://open.overheid.nl/documenten/d353545a-402e-4ec0-b2af-4b565d36a948/file
- https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20260602/senaat_stemt_in_met_nieuwe
- https://www.kennisnet.nl/digitale-geletterdheid/nieuwe-kerndoelen-digitale-geletterdheid/
- https://cdn.shopify.com/s/files/1/1059/8266/files/Evo_Color_Code_Guide.pdf
